Kuş Üvezi Nedir? Nerede Yetişir? Faydaları Nelerdir?

Kuş Üvezi Nedir? Nerede Yetişir? Faydaları Nelerdir?
Kuş Üvezi Nedir? Nerede Yetişir? Faydaları Nelerdir?
Kuşüvezi, Gülgiller (Rosaceae) familyasındandır. Boyu  4-15 metre boylarında, kızılımsı kahve-rengi kabuklu, dik gövdeli, tomurcukları ve genç sürgünleri tüylü, seyrek dallı; sapsız, 2-6 cm uzunluk ve 1-2 cm genişlikte, dişli, sivri uçlu, üst yüzü koyu, alt yüzü grimsi yeşil, 7-19 yaprakçıktan oluşma, uzunca saplı, 9-30 cm uzunluk ve 4-18 cm genişlikte, tek tüysü bileşik, almaşık yaprakları sonbaharda kızıla dönerek dökülen; mayıs-haziran aylarında, 20-50’si bir arada 10-15 cm çapında dik bir tutam oluşturan, tüylü saplı, beyaz-krem rengi, 5 taçyapraklı, hoş kokulu, balverici çiçekler açan; yoğun ve büyük salkımlar halinde, 3 küçük, basık tohumlu, 5-8 mm çapında yuvarlak, küçük bir armut ya da elma-ya benzer meyveleri ağustos-eylül aylarında olgunlaşınca koyu turuncu ya da parlak kır-mızı bir hal alan, 120 yıl dolayında yaşayan, yuvarlak tepeli bir ağaç ya da ağaççıktır.

Üretimi tohum ekilerek yapılır. Güneş gören, ağır ve derin toprakları sever.

Coğrafya ve Tarihçesi: Gen merkezi Avrupa, Kuzey Afrika, Anadolu ve Batı Asya’dır. Dünyada, kuzey yarıkürede 80 dolayında tür, Türkiye florasına 14 tür ve 19 taksonla birlikte temsil bulur.
S. caucasica Zinserl. var. yaltirikii Gökşin taksonu, Rize ilimizde görülen endemik bir varyetedir. Bunun yanı sıra 4 tür ve bir varyete de, “endemik olmayan nadir bitkiler” listesinde yer alır.
Kuşüvezi Ağrı, Amasya, Artvin, Bursa, Çanakkale, Giresun, Kars, Kastamonu, Kayseri, Trabzon illerimizde 1500-2500 metrelerdeki kireçli topraklar, koruluklar, çam ormanları, kayalık volkanik yamaçlarda görülür.
Ülkemizde bulunan yaygın üvez türlerinden biri Ankara, Bolu, Çanakkale, Hatay, Kastamonu, Sakarya, Sinop, Tokat, Zonguldak illerinde 800-1000 metrelerdeki bağ ve bahçelerde, tepe ve orman kenarlarında görülen S. domestica L. (Üvez) türüdür; bir diğeriyle 4 varyetesiyle, Adana, Artvin, Balıkesir, Hatay, Isparta, İçel, İstanbul, Kastamonu, Kocaeli, Kahramanmaraş, Muş, Niğde, Sinop, Tekirdağ, Tokat, Trabzon, Tunceli, Zonguldak illerinde 1200-2000 metrelerdeki genellikle meşe gibi yaprak döken ormanlarda görülen S. torminalis (L.) Crantz (Dağüvezi, Akçaağaç yapraklı üvez) türü.
Kuşüvezi, beyaz çiçeklerinden dolayı Antikite’de (İÖ 3500-IS 476) tanrıçaların ağacı olarak kabul edilir. Hayvan sürülerini yıldırımdan koruduğuna inanılır. Aşıklara uğur getirdiği düşünülür. Büyücülükte en tutulan ve olumlu etkisine inanılan ağaçların başında gelir.
Kıtlık dönemlerinde, soğuklar bastırıp mısır tükendiğinde, tohumları çıkarılmış meyvelerden un elde edilmiştir.
Ağacın odunu çok sert olduğu için gemi direği ve sırık yapımında kullanılmıştır. Aynı şekilde baston yapımında da. Bunun sebebi odunun sertliği kadar, geceleyin kötü güçler karşısında koruma sağladığına inanılmasıdır.
Yaşlı Plinius (İS 23-79), S. torminalis (L.) Crantz türü üvezin ishal kesici özelliğine dikkat çekmiştir. Ünlü Frenk kralı Charlemagne’ın (şarlman) (742-814) manastırlarda ve imparatorluk bahçesinde yetiştirilmesini emrettiği bitki cinslerinden biri de Sorbus cinsidir.

 Kullanılan Kısmı ve Bileşimi: Mutfakta ve halk hekimliğinde meyve, yaprak ve çiçekler, halk hekimliğinde ayrıca ağacın kabuğu kullanılır.
Meyvenin bileşiminde tanen, organik asitler, uçucu yağ ve renk maddeleri bulunur. Tanen, yapraklarında da vardır.

Kuş Üvezinin Faydaları:

Kuşüvezi genel olarak ishal ve kanama durdurucu olarak bilinir.

Meyve ya da yapraklardan, ya da ikisinden birden 50 gramlık miktar, 1 litre (5 bardak) kaynar suyla demlenir, günde 2-3 kez birer bardak içilirse, tanenden dolayı ishal kesici etki ortaya çıkar.

Ağacın kabuğunun da büzücü etkisi vardır; ishali, hanımların istenmeyen akıntılarını kesmede işe yarar.

Meyve gut iyileştirici ve büzücü etkisiyle bilinir; ishal ve basur için reçel yapılarak yenir ya da çayı demlenerek içilir.

Aynı çayla boğaz ağrısı için gargara yapılır, basur ve vajina akıntıları yıkanır.

Çiçeklerle meyvenin birlikte yumuşatıcı, idrar artırıcı, adet düzenleyici özellikleri vardır.

Meyvenin tohumlarında bulunan syanojenik glikozitler suyla birleştiğinde toksik (zehirli) etki gösterir. Az miktarı belki solunum sistemini uyarır, ama doz aşımı tehlikelidir! Bu sebeple meyvenin tohumlarından uzak durmakta yarar vardır.

Dikkat: Bu tohumlar çocuklar için zehirleyicidir! Yüz kırışıkları için bitkinin meyvesiyle maske yapılır. Ağacın morumsu siyahımsı taze sürgünlerinden yün boyamada kullanılan siyah boyar madde elde edilir. Bitkinin bütün kısımlarından elde edilen tanen sepicilikte kullanılır. Ağacının dallarıyla toprağın altında gizlenen metaller aranır.

Ülkemizdeki Uygulamalar: Ankara-Kızılca-hamam’da böbrek rahatsızlıklarında üvez yaprakları kaynatılarak içilir.
İstanbul’da basur tedavisi için üvezin kökü kaynatılarak içilir.
S. domestica L. türününü yaprakları demlenerek “Üvez, Yemiş, Hurma” adlarıyla anıldığı Artvin’de, böbrek taşı düşürücü olarak içilir.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.