Dolu Nedir? Nasıl Oluşur? Verebileceği Zararlar Nelerdir?

Dolu Nedir? Nasıl Oluşur? Verebileceği Zararlar Nelerdir?
Dolu Nedir? Nasıl Oluşur? Verebileceği Zararlar Nelerdir?

Dünyamızı etkileyen pek çok hava olayları meydana gelmektedir. Bu hava olaylarından en fazla rastlanılan durum ise yağmurdur. Ülkemizin dünya üzerindeki jeopolitik konumu incelendiği zaman ise, yağmur özellikle Karadeniz bölgesinde oldukça sık yaşanmaktadır ve bu hava olayı bazen son derece yıkıcı ve ardında olumsuz izler bırakan olaylara dönüşebilmektedir. Bu duruma akıllara ilk gelen selin dışında, dolu olayı da sebep olur.

Dolu meydana geldiği zaman oldukça yıkım etkisi potansiyeli bulunan dolu hava olayı, yağmur damlalarının geçirdiği birtakım olaylar sonucunda sıvı olarak değil katı olarak yani donmuş bir halde yere düşmesidir. Bu hava durumuna Türkiye’de senenin bazı dönemlerinde rastlanmaktadır ve de bu hava durumu meydana geldiği zaman çevreye büyük zararlar verebilmektedir. Ancak Türkiye için büyük bir şans olarak bu hava olayı pek de fazla görülmemektedir.

Bu hava durumu ülkemizde pek fazla yaşanmazken dünya genelinde görülme alanlarına bakıldığı zaman ise, Kuzey Amerika özellikle de Meksika oldukça ön plana çıkan yerler arasında yerini alır. Atmosferde yer alan su buharlarının yani bulutların pek çok türü yer almaktadır. Bununla birlikte dolu hava olayı, kule tipi ismi verilen bulut türlerinde meydana gelen hava akımları sonucunda oluşmaktadır.

Katı ve don halindeki yağmurun bu bulut türlerinde ne şekilde meydana geldiği incelendiği zaman ise, bulutların içinde yer alan damlacıklar, atmosferde hava akımına tutunurlar. Burada 0 ile -40 dereceleri arasında bu damlacıklar donmuş hale gelir ve tabakalar haline gelirler. Burada yaşanan erime ve daha sonrasında donma olayları ise, görüldüğü zaman etkileri şiddetli olarak hissedilen dolunun meydana gelmesine sebep olmaktadır. Zararın şiddetli hissedilmesindeki asıl sebep ise, donmuş olan ve çeşitli büyüklerde olan dolu taneleri, yeryüzüne düşme sırasında bir enerji kazanır ve bu enerji çevreye zarar verebilir.

Bulutlardaki yağmur damlacıkları donmuş hale gelir ve bu damlacıkların katı durumdaki kazandıkları hacim bulutlarda tutunmalarına engel olmaktadır. Bundan dolayı bulutlarda tutunma şansı bulamayan dolu taneleri, yerçekiminin de etkisi ile yeryüzüne serbest olarak ve hızlı bir şekilde inmektedir. Dolu yağdığı zaman akla gelen bir durum olan sıcaklık farkı onların şeklini etkilemez. Bundan dolayı katı halde yeryüzüne düşmeye devam ederler. Aynı zamanda bulutların içlerinden geçmekte olan kar kristalleri de dolunun meydana gelmesine sebep olabilmektedir. Bu geçme sırasında bunlar kara ya da yağmura dönüşebilir. Bu dönüşmeden sonra da yer çekimi kuvveti etkisi ile birlikte dolu haline gelerek yeryüzüne düşebilmektedirler.

Bunların dışında meydana geldiği zaman çok şiddetli etkileri bulunan ve bir rüzgâr çeşidi olan fırtınalar da dolunun meydana gelmesine neden olabilmektedir. Fırtına ile beraber meydana gelen yağmurlarda, yağmur damlacıkları fırtınanın içerisinde yer alan havanın da etkisi ile donabilmekte ya da fırtına ile ya da serbest olarak yeryüzüne düşebilmektedir. Aynı zamanda bu dolu taneleri fırtınanın etkisi ile yukarı doğru da yönelebilirler. Son derece şiddetli bir hava akımı olan fırtınada dolu tanecikleri havada çok daha fazla kalmaktadırlar ve bu fazla zaman geçirme dolu tanelerinin daha da donarak ağırlaşmasına yol açarlar.

Fırtına ile birlikte meydana gelen dolu tanecikleri son derece tehlikelidir. Çünkü havada çok daha fazla zaman geçer ve bu tanecikler devamlı olarak ağırlaşır ve kütlesi de artar. Bu artış da bir zamana kadardır. Hava artık bu tanecikleri taşıyamaz hale gelir ve oldukça büyük kütleli dolu tanecikleri yeryüzüne düşerler. Öyle ki bu zamana kadar ağırlığı en fazla olan dolu tanesi Bangladeş’e düşmüştür ve ağırlığı ortalama olarak 1 kilogramdır. Bu ağırlığın yerçekimi etkisi ile yere düştüğü zaman kazanmış olduğu enerji de hesaba katıldığı zaman, dolunun neden çevreye ve kişilere oldukça büyük zararlar verebileceği çok açık bir şekilde orta çıkar.

Dolu ne zaman ve nasıl yağar 

Bazı meteoroloji uzmanları, dolunun, 1000 – 2000 m. Yükselmekte olan bir sıcak hava akımı ile inmekte olan soğuk havanın karşılaşması sonucunda meydana geldiğini düşünüyorlar. Sıcak hava akımının böyle birden ısı kaybetmesi, içindeki nemli havanın donarak, doluyu oluşturan buz tanelerine dönüşmesine yol açar. Bu istemin pek çok kez tekrarlanması sonucu ise, bildiğimiz dolu taneleri oluşur.

Diğer bazı meteoroloji uzmanları ise dolunun, havadaki bazı elektriksel oluşumlardan kaynaklandığını savunuyorlar. Neden ne olursa olsun, dolu fırtınaları her zaman için çiftçinin kötü rüyası olmuş, özellikle bağlarda büyük zararlara yol açmıştır. Bulut içerisinde yerçekimini yenip yere düşen dolu taneleri bulut ile yer arasındaki hava sıcaklığından çok fazla etkilenmezler. Ancak bulut tabanından ayrılmış olan karlar içinden geçmiş olduğu hava tabakasının sıcaklık seviyesine göre, kuşbaşı kara, granül şeklindeki kara, sulu sepkene, yağmura ya da donan yağmura dönüşebilir.

Yağmur damlaları fırtına nedeni ile donarlar. Yere indiği zaman hava akımları bunları aşağı yukarı sürükleyerek daha büyük buz parçaları hâline getirirler. Ağırlık kazanan buz parçaları yere düşer. Bu duruma ise dolu adı verilir.
Dünyada dolu yağışının en fazla yaşandığı bölge Kuzey Amerika kıtası, özellikle de Meksika Körfezi’nin kuzey taraflarıdır. Günümüze kadar kaydedilmiş olan en büyük dolu tanesi de Bangladeş’e [23°00’K, 89°56’D, rakım: 4 metre] düşmüş olup ağırlığı ortalama 1 kilogramdır. Bu dolu yağışı sırasında 92 kişi ölmüştür.

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.