Mayoz Bölünme Nedir? Çeşitleri, Evreleri, Özellikleri

Mayoz Bölünme Nedir? Çeşitleri, Evreleri, Özellikleri
Mayoz Bölünme Nedir? Çeşitleri, Evreleri, Özellikleri

Mayoz Bölünme Nedir? 

Eşeyli üreme yapan canlıların üreme hücrelerini (gamet) oluşturan özel bir bölünmedir. Mayoz bölünme ile oluşan hücreler genellikle döllenerek zigotu oluşturur.

Mayoz bölünme sadece 2n kromozomlu eşey ana hücreleri ile spor ana hücrelerinde görülür.

Kromozom sayısı yarıya iner, (2n -> n). Mayoz bölünme ile oluşan hücrelerde homolog kromozomlardan sadece bir tanesi bulunur.

Krossing over olayı ile kromozomdaki nükleotit dizilişi değişebilir. Canlılarda tür içi genetik çeşitlilik arttırılır. Türlerin kromozom sayısının sabit kalmasını sağlar. Mayoz-I ve mayoz-II olmak üzere iki aşamada gerçekleşir. DNA mayoz-I de eşlenir, mayoz-II de eşlenmez.

Birbirinden farklı, n kromozomlu dört hücre oluşur. Oluşan hücreler genellikle gamet (üreme hücresi) olarak kullanılır. Erkek üreme hücresine sperm, dişi üreme hücresine yumurta denir.

Mayozla oluşan bir hücre, bir daha mayoz bölünme yapamaz, mitoz bölünme geçirebilir. (Çiçekli bitkilerde gametler oluşurken, mayozdan sonra mitoz görülür.)

MAYOZ – I

Mitozda olduğu gibi, önce interfaz evresi gerçekleşir. Mayoz sürecinde ise önce çekirdek bölünmesi sonra da sitoplazma bölünmesi gerçekleşir.

a. İnterfaz
Mltoz bölünmede olduğu gibi bölünmeye hazırlık evresidir. S evresinde DNA eşlenir. DNA sadece mayoz-I öncesinde eşlenir, mayoz-II öncesinde eşlenmez. Mayoz-II’den önce interfaz evresi yoktur.

b. Karyokinez -I
Dört ayrı evredir. Mitozdan en önemil farkları tetrat, sinapsis oluşması, krossing over ve homolog kromozomların ayrılmasıdır.

1. Profaz-1
Kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak kardeş kromatitli kromozomları oluştururlar. Çekirdek zarı ve çekirdekçik kaybolur. Sentrozomlar, karşılıklı zıt kutuplara çekilir. Aralarında iğ iplikleri oluşur. İğ iplikleri kinetokorlara tutunur.

Mayozun en uzun ve önemli evresi olup bu evrede;

1. Tetrat  2. Sinapsis  3. Krossing-over görülür.

Tetrat: Kardeş kromatitli olan homolog kromozomların sinapsisde bir araya gelmesi ile oluşan 4 kromatitli yapıdır. Tetrat sayısı o canlının (n) kromozom sayısına eşittir.

Homolog kromozom: 2n kromozomlu (diploit) canlıların hücrelerinde biri anneden biri babadan gelen aynı boyda olan ve karşılıklı bölgelerinde (lokus) aynı karakterle ilgili gen bulunduran kromozomlara denir. Bu kromozomlardaki genler aynı veya farklı nükleotit dizilişlerine sahip olabilmektedir.

Sinapsis: Homolog kromozombrın yakıniaşarak birbirine temas etmesi ve sarılması olayına sinaps denir.

Krossing-over: Tetrat oluşumu sırasında homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitler arasındaki gen değişiminin yapılmasıdır.

Krossing-over ile oluşan dört hücrenin genetik bilgisinin farklı olması sağlam, Oluşan gametlerin döllenmeye katılması ile tür içi genetik çeşitlilik artılmış olur. Birbirinden uzak genler arasında krossing-over olma olasılığı daha fazladır.

Mayoz bölünmelerde krossing-over olma zorunluluğu yoktur. Mayoz bölünmede krossing-over olmasa da çeşitlilik sağlanır. Çünkü homolog kromozomlar ayrılır. Farklı alel genler çeşitliliği arttırıcı etki yapar.

Krossing-over ile kromozom sayısı ve gen sayısı değişmez. Sadece karşılıklı allel genler yer değiştirir. Yani, kromozomun nükleotit dizilişi değişir, genlerin nükleotit dizilişi değişmez.

2. Metafaz-I
Homolog kromozomlar hücrenin orta kısmında karşılıklı çift sıralı (tetrat) olarak dizilir. İğ ipliklerinin bir ucu kinetokorlara diğer ucu sentrozoma tutunur.

3. Anafaz-I
Homolog kromozomlar ayrılarak karşılıklı kutuplara çekilir. (Homolog kromozom ayrılması). Homolog kromozomlar ayrıldığı için kromozom sayısı 2n’ den n’e iner.

4. Telofaz-I
Homolog kromozomlar karşılıklı kutuplarda toplanır. Kromozomlar kardeş kromatitli durumdadır. Yani n kromozom 2C DNA bulunur.

c. Sitokinez -I
Sitokinez sonucu n kromozomlu 2 hücre oluşur. Hücrelerde kardeş kromatitler birlikte bulunduğundan DNA miktarı n kromozomlu hücrenin iki katıdır.

MAYOZ – II

Mitoz bölünmeye çok benzer. Mayoz bölünmenin bu aşamasında DNA eşlenmez. Karyokinez ve sitokinez olmak üzere iki aşamada gerçekleşir. Mayoz -I’ de eşlenme ile oluşan kardeş kromatitlerin ayrıldığı aşamadır. Kardeş kromozomlar (kromatitler) ayrıldığı için mitoz bölünmeye benzer.

a. Karyokinez – Il
Mayozun ikinci bölünme evresindeki çekirdek bölünmesidir. Dört evreden oluşur.

1. Profaz Il
Kardeş kromatitler, sentromerleri ile birbirine tutunmuş durumdadır. Protazın sonuna doğru çekirdek zarı ve çekirdekçik kaybolur. Sentrozom eşlenir, oluşan sentlioller karşılıklı kutuplara çekilir. Sentrioller arasında iğ iplikleri oluşur. Bazı canlılarda profaz Il evresi olmadan metafaz Il evresi başlayabilir.

2. Metafaz-II 
Kromozomlar hücrenin orta kısmında yan yana gelerek tek sıra halinde dizilir.

3. Anafaz-II
Kardeş kromatitler birbirlerinden ayrılır, hücrenin zıt kutuplarına doğru çekilir. (Kardeş kromatit ayrılması). Ayrılan kromatitlerin her biri kromozom olarak isimlendirilir.

4. Telofaz-II
Birbirlerinden ayrılan kardeş kromatitler kutup bölgesinde kümelendikten sonra çekirdek zarı ve çekirdekçik oluşturulur. İğ iplikleri kaybolur. Böylece çekirdek bölünmesi tamamlanır.

b. Sitokinez -Il
Sitoplazma bölünmesi tamamlanarak her bir hücreden iki yeni hücre oluşur. (Toplam dört yeni hücre oluşur.) Oluşan hücreler gamet veya spor denilen hücrelere dönüşür. Gametlerin bölünme yeteneği yoktur, ancak sporlar mitozla yeni bir birey oluşturabilir. Su şekilde oluşan canlı n kromozom sayılı olur.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.