Çevre Sorunları Nelerdir? Nedenleri, Etkileri Ve Önleme Yolları

Çevre Sorunları Nelerdir? Nedenleri, Etkileri Ve Önleme Yolları
Çevre Sorunları Nelerdir? Nedenleri, Etkileri Ve Önleme Yolları

İnsanlar beslenme, barınma ve giyinme gibi tere ihtiyaçları nedeniyle doğal çevresiyle sürekli bir etkileşim içindedir. Bu etkileşim çoğu zaman ekolojik dengenin bozulmasına neden olan çevre sorunlarını ortaya çıkarmaktadır. Bilim ve teknolojinin hızlı gelişimi, doğal yaşam alanlarının bozulmasına ve enerji kaynaklarının çok hızlı tüketilmesine neden olmaktadır. Hızlı nüfus artışı ve plansız kentleşme, yeşil alanların azalmasına yol açmakta; nükleer denemeler, yapay gübre ve yaygın ilaç kullanımı, doğal kaynaklarımızı tehdit ederek çevre kirliliğine neden olmaktadır. Çevre kirliliği, radyasyon kirliliği, gürültü kirliliği, ışık kirliliği, besin kirliliği, orman yangınları ve yaban hayatın tahribi başlıkları altında ele alınabilir.

1. Hava Kirliliği

Herhangi bir maddenin havanın doğal bileşimini bozacak şekilde atmosfere karışması sonucu hava kirliliği oluşur. Hava kirliliği, kirlilik yapıcı doğal olaylar (yanardağ patlamaları, kum fırtınalar’ vb.) ve insan faaliyetleri sonucu gerçekleşir.

İnsan faaliyetleri sonucu gelişen hava kirliliği, sanayi tesislerinde enerji üretmek amacıyla yüksek kükürtlü fosil yakıt kullanımı, ısınmak amacıyla düşük kalorili ve kükürt oranı yüksek kömürlerin yakılması ve motorlu taşıtların giderek artan yoğunluğundan kaynaklanmaktadır.

Sera Etkisi ve Küresel Isınma

Dünya, üzerine düşen güneş ışınlarından daha çok, yansıyan güneş ışınlarıyla ısınır. Bu doğal duruma sera etkisi denir. Son yıllarda fosil yakıt tüketiminin giderek artması ve bitki örtüsünün tahribi gibi insan faaliyetleri yüzünden atmosferdeki karbon dioksit ve ısıyı tutan diğer sera gazlarının miktarı giderek arttı. Bu durum doğal sera etkisini artırarak, dünya atmosferi ve okyanuslarda ortalama sıcaklığın artışı olarak tanımlanan küresel ısınma sorununu ortaya çıkardı.

Küresel ısınma sonucu neler oldu?

  • Dünyanın yüzey sıcaklıkları ortalaması 20. yüzyılda yaklaşık 0,6 °C arttı.
  • Kuzey Yarım Küre’deki kar örtüsünde ve Kuzey Buz Denizi’ndeki buzullarda erimeler oldu.
  • Deniz seviyeleri ortalama 15 cm yükseldi.
  • Buharlaşma arttığından kurak bölgelerde çölleşme, tropikal bölgelerde aşırı yağıştan kaynaklanan sellerin sıklığı arttı.

Karbon Ayak İzi

Bir yıllık zaman dilimi içerisinde insan etkinliği sonucu atmosfere verilen karbon dioksitin tamamına karbon ayak izi denir ve genellikle ton ya da kg olarak ifade edilir.

Ozon Tabakasının İncelmesi ve Ozon Kirliliği

Güneşten gelen mor ötesi ışınların oksijen moleküllerini değişikliğe uğratmasıyla oluşan ozon tabakasının ki ana işlevi vardır.

  • Atmosferin ısı dengesinin korunmasına yardımcı olmak.
  • Dünyayı bir örtü gibi sararak, güneşin ultraviyole ışınlarına karşı süzgeç görevi yapmak.

Ozon tabakasındaki incelmeye ve delinmeye, soğutma sistemleri, deodorantlar, spreyler, plastik köpükler ile kloroflorokarbonların (CFC) atmosfere salınması neden olmaktadır. Bu durum, insanlarda görme bozukluğu, deri kanseri, bağışıklık sisteminin direncinin azalması ve besin zincirlerinin bozulması gibi olaylara neden olmaktadır.

Yeryüzüne yakın katmanlarda ozon gazı oluşumuna bağlı ozon kirliliğinin de insan sağlığı ve çevre üzerinde olumsuz etkileri vardır.

Asit Yağmurları: Fosil yakıtların yakılması sonucu atmosfere salınan kükürt ve azot içeren gazların, doğal su döngüsüne karışmasıyla oluşur. İnsanlarda akciğer bronşit, nefes darlığı, alerjik astım gibi hastalıklara neden olur.

Hava kirliliğinin önlenmesinde alınacak tedbirler şunlardır.

  • Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı yaygınlaştırılmalıdır.
  • Motorlu taşıtlara, termik santrallere ve sanayi kuruluşlarına kükürtdioksit ve azot oksit salınımını azaltacak donanımlar eklenmelidir.
  • Toplu taşıma araçlarının kullanımı yaygınlaştırılmalıdır.
  • Orman tahribi önlenmeli ve yeşil alanlar artırılmalıdır.
  • Isınma ve aydınlanma için enerji kullanımı azaltılmalı ve binalarda ısı kaybını önlemeye yönelik tedbirler alınmalıdır.

2. Su Kirliliği

Su kirliliği, su kaynağının fiziksel, bakteriyolojik ve ekolojik özelliklerinin olumsuz yönde değişmesidir.

Su kirliliğinin nedenleri genel olarak şu başlıklar altında toplanabilir.

  • Evsel ve endüstriyel artıkların suya boşaltılması
  • Tarımsal ilaçların, doğal ve yapay gübrelerin suya karışması
  • Petrol ve fuel oil gibi akaryakıtların ve yağların çeşitli yollarla suya karışması

Ötrofikasyon: Evsel, endüstriyel artıklardan ve tarım alanlarından suya azot ve fosfor içeren besleyici tuzların karışmasıyla ortaya çıkar. Bu durum su bitkilerinin ve bazı alg türlerinin kontrolsüz çoğalmasına neden olur. Sular yeşil ve bulanık bir hal alır, kıyılarda algler birikir, oksijen oranı ve suda yaşayan diğer canlıların sayısı azalır, koku oluşur ve sular içilemez duruma gelir.

Su kirliliğinin önlenmesi için alınması gereken tedbirler şunlardır:

  • İçme suyu kaynakları, dışarıdan insan ve hayvanların giremeyeceği şekilde korunmalıdır.
  • Evsel ve sanayi artıkları arıtıldıktan sonra çevreye verilmelidir.
  • Deterjan ve pestisitlerin kullanımı azaltılmalıdır.
  • Sanayi tesisleri su kaynaklarından uzak bölgelere kurulmalıdır.

3. Toprak Kirliliği

Toprağın verim gücünü azaltacak ve özelliklerini bozacak her türlü ekolojik olay toprak kirlenmesi olarak adlandırılır.

Toprak kirliliğinin nedenleri şunlardır:

  • Aşırı gübre kullanımı, zirai ilaçların bilinçsizce kullanımı
  • Bilinçsiz sulama ve anız yakılması
  • Evsel ve endüstriyel atıklar, ağır metaller
  • Hava ve suyu kirleten maddeler
  • Nükleer santrallerin radyoaktif atıkları
  • Plastik, naylon ve metal vb. atıkları
  • Su ve rüzgar erozyonu

Biyolojik birikim: Hava, su ve toprakta düşük miktarda bulunan kirleticilerin, besin zincirinin birbirini izle-yen halkalarındaki tüketicilerinde giderek artan yoğunlukta bulunmasıdır.

Erozyon: Toprağın su, rüzgâr ve buzul etkisiyle aşınması ve bir yerden başka bir yere taşınması olayıdır.

Erozyonu hızlandıran insan faaliyetleri şunlardır:

  • Bitki örtüsünün tahribi
  • Yanlış tarım yöntem ve tekniklerinin uygulanması
  • Çayır ve meraların erken ve aşırı otlatılması
  • Kentleşme

4. Ses Kirliliği

  • Gürültü, insan etkinlikleri sonucu oluşan ve çevreyi rahatsız eden ses olarak tanımlanır.
  • Ses kirliliği kaynaklarının en önemlisi trafiktir.
  • Taşıtların fren sesleri, kornaları, motor ve egzoz sesleri trafik gürültülerinin başında gelir.

Ses kirliliğinin insanlar üzerindeki etkileri şunlardır:

Fiziksel etkiler; geçici ve sürekli işitme bozukluğu şeklindedir.

Fizyolojik etkiler; ani refleks, kan basıncının artması, solunumda hızlanma ve dolaşım bozuklukları şeklindedir.

Psikolojik etkiler; sinirlilik, stres, davranış bozuklukları ve uyku düzeninin bozulması halidir.

Performans etkiler; zihinsel etkinliğin azalması, konsantrasyon bozukluğu ve iş veriminin düşmesi şeklinde ortaya çıkar.

5. Işık Kirliliği

Işık kirliliği, ışığın yanlış yerde, yanlış miktarda, yanlış zamanda kullanılmasıdır. Bu durum gökyüzünün doğal parlaklığını bozmakta ve astronomik gözlemleri etkilemektedir.

6. Besin Kirliliği

Besin kirliliği, beslenmek için tükettiğimiz yiyeceklerin sağlığa zararlı duruma gelmesidir.

Fiziksel kirlenme; besin olmayan yabancı maddelerin (cam kırıklar., metal parçaları, saç, tırnak vb.) neden olduğu kirlenmedir.

Kimyasal kirlenme; ağır metaller, tarım ilaçları, deterjanlar vb. maddelerin neden olduğu kirlenmedir. İnsanda ishal, karın ağrıları, iştah kaybı, zihinsel faaliyetlerde bozukluk ve kansere kadar çok ciddi boyutlarda hastalıklara neden olmaktadır.

Biyolojik kirlenme; besin bileşiminde doğal olarak bulunan zehirli maddeler ve besinlerle bulaşarak hızla üreyen bakteriler ve küf mantarı gibi organizmaların oluşturduğu kirlenmedir. Bu kirlenme insanda mide bu-lantısından ciddi zehirlenmelere kadar değişen etkilere neden olabilmektedir.

7. Radyasyon Kirliliği

Radyasyon, duyu organlarımızla algılayamadığımız elektromanyetik dalgalar ve parçacıklar biçimindeki enerji yayılımıdır.

Doğal radyasyon kaynakları; Güneş, kozmik ışınlar ve kayaçlardaki radyoaktif minerallerdir.

Yapay radyasyon kaynakları; X ışını makineleri, tomografi, röntgen gibi cihazlar, televizyon, bilgisayar, cep telefonu, nükleer santraller, nükleer bomba denemeleri sonucunda ortaya çıkan radyoaktif artıklardır.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.