Evliya Çelebi Kimdir? Kısaca Hayatı, Eserleri ve Seyahatnamesi

Evliya Çelebi Kimdir? Kısaca Hayatı, Eserleri ve Seyahatnamesi
Evliya Çelebi Kimdir? Kısaca Hayatı, Eserleri ve Seyahatnamesi

Evliya Çelebi 1611 ile 1682 senelerinde yaşayan hem bir Türk yazar hem de bir dünya gezginidir. Seyahatname adlı eseri ile bilinen Evliya Çelebi, aynı zamanda pek çok ülke gezmiş bir seyyahtır. Evliya Çelebi 17. Yy. yazdığı ve 10 ciltten oluşan Seyahatname eserini, bir gezi kitabı şeklinde hazırlamıştır.

Gezmeye duymuş olduğu büyük ilgi Evliya Çelebi’nin en önemli özelliğidir. Bu özelliğinden dolayı eşsiz bir eser meydana getirmiş ve arkasında önemli bir eser bırakmıştır. 1635 senesinde gezmeye başlayan ünlü gezgin daha sonra durmadan pek çok yeri gezmiştir.

Evliya Çelebi Kimdir?

Evliya Çelebi aslen Kütahyalıdır ve eski dilde seyyah olarak kabul edilmiş olan gezginlerdendir. 1600’lü senelerden bu yana hem gezip gördüğü hem de anlattıkları ile dilden dile yayılmış, önemli isimlerden bir tanesidir. İslami düşüncelerinden başka küçüklüğünden beri gezmeye düşkünlüğü ile tanınmıştır. Sürekli gezmiş, birçok görevde bulunmuştur.

Dedesi ve babası gibi saray ile sürekli içli dışlı olmuş bazı devlet adamlarının yanında uzun yolculuklar yapmıştı. Hiçbir şekilde yorulmamıştır ve sürekli olarak yeni yerler görmek istediğini belirtmiştir.

Evliya Çelebi’nin Hayatı

1611 senesinde İstanbul’da dünyaya gözlerini açan Evliya Çelebi Bin Derviş Mehmet Zillî, iyi bir öğrenim görmekteydi. İlköğrenimini Sıbyan Mektebi’nde tamamlamıştır ve daha sonra Şeyhülislam Hamit Efendi Medresesi’nde eğitim hayatına devam etmiştir. Medresede 7 sene eğitim gördükten sonra Enderun’da eğitim hayatını sürdürmüştür. Sarf yani dil bilgisi, nahiv, kâfiye, hüsn-ü hat derslerini gören Evliya Çelebi daha sonra Musahip Derviş Ömer Ağa’dan musiki derslerini almıştır.

Kısa zamanda Kuran-ı Kerim’i ezberleyerek hafız olmuştur. 25 yaşındayken camide okumuş olduğu Kuran-ı Kerim ile padişah 4. Murat’ın dikkatini çekmeyi başarmıştır. Saraya alınarak musahipler arasında yer almıştır. Devletin birçok ileri gelenleri ile seyahatlere çıkmıştır. Görmeye ve gezmeye duyduğu ilgiyle henüz genç yaşta gezmeye başlayan Evliya Çelebi, öğrendiklerini eserlerine de yansıtmıştır. Çok gezmesinden dolayı seyyah olarak anılmıştır. 1682 senesinde vefat ettiği bilinen ünlü gezginin mezarının nerede olduğu bilinmemektedir.

Evliya Çelebi’nin Ailesi

Adı tam olarak Evliya Çelebi Bin Derviş Mehmet Zillî olan Çelebi, 1611 senesinde İstanbul’da dünyaya gelmiştir. Aslen Kütahyalı olan aile, İstanbul’a yerleşmiş olsalar bile ara ara Kütahya’da bulunan evlerine de gitmişlerdir. Dedesinin dedesi olan Yavuz Özbek, Fatih Sultan Mehmet Hanın akıncılarından birisiydi. Savaş ganimetlerinden elde ettiği para ile Unkapanı’nda bir cami ile yüz dükkân yaptırmıştır. Cami günümüzde, Yavuz Sinan Cami ismi ile bilinir. Evliya Çelebi’nin babası olan Derviş Mehmet Zıllî, birçok padişahın kuyumcu başılığını yapmaktaydı ve padişahlar ile birlikte çoğu kez seferlere de katılmıştır. Evliya Çelebi’nin annesinin adı ise Ahbaz Hanım’dır.

Hem sarayda hem de gezginlik ile aldığı görevlerden dolayı evlenmeye fırsat bulamayan Evliya Çelebi, hayatını gezip görmeye ve öğrenmiş olduklarını insanlara aktarmaya adamıştır. Hoş sohbettir, tatlı dillidir, olgun ve bir o kadar da zekidir. Bu özelliklerinden dolayı da birçok küs olan vezirin arasını düzeltmiştir, küskünlüklere son vermiştir. Hayatı boyunca ne kazanıp biriktirmiş ise tümünü kız kardeşleri arasında bölüştürmüştür. Evliya Çelebi’nin vefatı ise kaynaklarda 1682 senesi olarak geçmektedir.

Evliya Çelebi’nin Eserleri

Evliya Çelebi’nin her ne kadar çok fazla şiiri olsa da bu şiirler bir araya getirilip bir eser haline getirilmemiştir. Bilinmekte olan tek eseri sadece Seyahatname’dir. 17. Yy. yazılmış olan eser, ortalama 10 ciltten oluşur. Hem fantastik hem de abartılı bir dil kullanılarak yazılan bu eserin en dikkat çekici yanı ise gerçeklerden meydana gelmesidir. Tarih ve coğrafya detayları ile dikkatleri çeken eser, Evliya Çelebi zamanına ışık tutmasından dolayı son derece önemlidir.

Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi Hakkında Bilgi

Halk dili olarak anlaşılır, sade ve akıcı bir üslup ile yazılan Seyahatname, gezilip görülen yerleri zaman zaman ciddi olarak, zaman zaman mizahi olarak kaleme alan bir eserdir. Pek çok gezgin, gezmiş olduğu yerleri kaleme almış olsa da Seyahatname bu yazılanlardan farklı konumdadır. Çünkü bu eser hem eğlence hem de bilgi vermek amacı ile yazılmıştır.

Eser, detayında; Osmanlı Devleti’nin 17. Yüz yılda coğrafi, ekonomik, siyasi ile sosyal düzenini de ele alır. Türkçenin bu zamanda ağız yapısı, kılık kıyafet düzeni, toplumsal farklılıklar, ibadet merkezleri, saraylar, konaklar ve daha birçok konu eserin içinde yerini almaktadır. Evliya Çelebi gezmiş olduğu her yerin yemek kültürleriyle de alakalı bilgiler vermişti. 17. Yüz yılda Evliya Çelebi tarafından yazılan Seyahatname, 10 ciltten oluşmaktadır. Bu ciltler dünyanın dört bir yanına dağılmıştır. İstanbul’dan Mısır ile Sudan’a kadar bulunur.

1848 senesinde Mısır’da Müntahabat-ı Evliya Çelebi adı ile yayımlanmış olan eser, 1896 senesinde İkdam Gazetesinin sahibi Ahmet Cevdet Bey ile Necip Asım Bey tarafından İstanbul’da basılmıştır. 1902 senesine kadar 6 cilt basılmıştır. Daha sonra 7 ile 8. ciltler 1928 senesinde basılmıştır, 9 ile 10. ciltler ise 1935 ile 1938 seneleri arasında tamamlanmıştır. Evliya Çelebi’nin Seyahatname adı eseri 2013 senesinde, UNESCO Dünya Belleği Listesi’ne eklenmiştir.

52 yorum

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.